• Post author:
  • Reading time:10 min(s) read

Arnhem to miejscowość położona we wschodniej części Holandii nad rzeką Ren. 

Każdy, kto interesuje się, chociaż w małej części historią drugiej wojny światowej zna doskonale to miasto z Operacji Market Garden. Operacja ta została zekranizowana w serialu Kompania Braci. Serial głównie przedstawia losy kompanii 'E' tzw. Easy Company, drugiego batalionu, 506 Pułk Piechoty Spadochronowej, 101 Dywizja Powietrznodesantowa, której dowódcą był Richard D. Winters.

Mało osób wie, że interesuje mnie II wojna światowa. Są to przede wszystkim bitwy rozegrane w powietrzu przez Siły Powietrzne Armii Stanów Zjednoczonych. W związku z powyższym  cała podróż do Arnhem była jednym z niezapomnianych doświadczeń, jakie miałam okazję przeżyć w swoim życiu. 

Ten wpis to powrót do miejsc z roku 1944, które powiązane są z Operacją Market Garden. 

Operacja Market Garden (17-25 września 1944)

spadochroniarze lądujący w Holandii podczas II wojny światowej

Polscy i brytyjscy spadochroniarze lądujący w Holandii.

W operacji Market Garden wzięło udział ponad 35 000 żołnierzy amerykańskich, brytyjskich i polskich, których celem było zajęcie kluczowych mostów. Była to największa operacja powietrzna w historii, aż po dzień dzisiejszy. Większa od tej w Normandii.

Brytyjska pierwsza Dywizja Powietrznodesantowa i polska pierwsza Samodzielna Brygada Spadochronowa zostały zrzucone w Oosterbeek, aby zająć mosty w pobliżu Arnhem i Grave.  101 Dywizja Powietrznodesantowa Stanów Zjednoczonych została zrzucona w pobliżu Eindhoven, a 82 Dywizja została zrzucona w pobliżu Nijmegen.

Market Garden określa się jako największą operację powietrznodesantową, a zarazem największą porażkę operacyjną II wojny światowej, w której ginie tysiące żołnierzy. W ciągu kilku dni operacji Market Garden straty sił powietrznych i lądowych w zabitych, rannych i zaginionych wyniosły ponad 17.000. 

Operacja Market okazała się „zbyt dużym krokiem”.  Plan, którego ambicja przekracza jego możliwości doprowadziła do niepowodzenia oraz śmierci tysięcy żołnierzy.  

Bitwa pod Arnhem: Polacy

Generał Stanisłam Sosabowski z polską brygadą spadochronową
Generał Stanisław Sosabowski i 1SBS
źródło: niezwykle.com

Pierwsza Samodzielna Brygada Spadochronowa została utworzona w Wielkiej Brytanii. Polscy żołnierze byli przekonani, że zostaną wysłani nad Wisłę, aby wspomóc Polskę w walce o wyzwolenie kraju z rąk Niemców. Jednak Anglicy odmówili. Tak się jednak nie stało i dnia 18 września 1944 roku tysiąc polskich żołnierzy na czele z generałem Stanisławem Sosabowskim jako 1 Samodzielna Brygada Spadochronowa wsparła brytyjską dywizję powietrznodesantową pod Arnhem. 

Jeszcze przed operacją generał Sosabowski oznajmił przełożonym swoje zastrzeżenia co do całej operacji. Uwagi te zostały zignorowane. 

Wojska brytyjskie i polskie zostały zrzucone za liniami nazistów, usiłują przedrzeć się przez  linię wroga. Generał dywizji Stanisław Sosabowski i około 750 ocalałych żołnierzy polskich zdołało wylądować pomimo silnego ostrzału w miasteczku Driel. Jedynie 250 żołnierzom udało się przeprawić przez Ren i to gumowymi pontonami! Brak łodzi uniemożliwiało wydostanie się z miasteczka pozostałym członkom 1 Samodzielnej Brygadzie Spadochronowej, która od tej chwili musiała stawić opór niemieckim siłom.

Po wojnie generał Sosabowski został na emigracji, nie otrzymując od brytyjskiego rządu wojskowej emerytury. Zmarł w roku 1967 a jego prochy spoczęły na warszawskim Cmentarzu Wojskowym na Powązkach (szczegółowy opis udziału polskiej 1 Samodzielnej Brygada Spadochronowa w Operacji Market Garden).

Airborne Muzeum Hartenstein

Muzeum Lotnictwa w Arnhem

W 1779 była to prywatna rezydencja należąca do adwokata J. van der Sluys’a., która już wtedy otrzymała nazwę Hartenstein. Jednak wówczas architektura domu wyglądała zupełnie inaczej. Po śmierci van der Sluys’a rezydencja Hartenstein przez lata miała wielu właścicielu. Budynek, jaki obecnie widzimy został wybudowany w 1865 roku. Rolę hotelu zaczął pełnić dopiero w 1942 roku po tym jak stał się własnością gminy Renkum.

Willa Hartenstein w Oosterbeek zaczęła służyć w 1944 jako kwatera główna dla brytyjskich wojsk powietrznodesantowych pod dowództwem generała majora Roya E. Urquharta.

Muzeum Lotnictwa mieści się w willi od 1978 roku. 

Muzeum Airborne „Hartenstein” w Oosterbeek w Holandii jest poświęcone bitwie pod Arnhem. W muzeum prezentowane są  eksponaty takie jak zdjęcia oraz historyczne przedmioty (mundury, broń czy przedmioty używane podczas bitwy), które przenoszą nas spowrotem do roku 1944. Ekspozycja stała przybliża nam historię bitwy pod Arnhem a wywiady z weteranami pozwalają nam chociaż w małej części przybliżają nam doświadczenia żołnierzy.

Z powodu COVID-19 liczba wejść do muzeum jest ograniczona. W związku z tym rezerwacji  należy dokonać online. O czym nie miałam pojęcia! Najmniejszego. Ku mojemu zaskoczeniu również odwiedzających w danym czasie nie brakowało…. Terminy były zajęte do 2 tygodni w przód!! I takim o to sposobem nie udało mi się wejść do środka :(. 

Jeśli planujesz zobaczyć muzeum lotnictwa !od środka! To miej to na uwadze ;-).

Adres: Utrechtseweg 232, 6862 AZ Oosterbeek

Cena biletu: 15€

Cmentarz Wojenny w Arnhem-Oosterbeek 

Cmentarz Wojenny Arnhem Oosterbeek

Cmentarz Wojenny Arnhem Oosterbeek jest domem żołnierzy poległych podczas operacji Market Garden. 

Obecnie na cmentarzu pochowano lub upamiętniono 1684 żołnierzy, z czego 242 pochówków jest niezidentyfikowanych. Na cmentarzu znajduje się również 79 polskich nagrobków. Są to ofiary 1. polskiej Samodzielnej Brygady Spadochronowej (cwgc.org).

Groby polskich żołnierzy w Arnhem

Atmosfera tego miejsca jest niezwykła. Panująca tam cisza sprawia, że wyraźnie słychać szum wiatru i szelest liści drzew. Będąc tam, można poczuć wyjątkowość tego miejsca.

Adres: van Limburg Stirumweg 38 6861 WL Oosterbeek

Pomnik Dakota FZ626

Pomnik Dakota FZ626

Zadaniem załogi bombowców Dakota było dostarczenie wojskom lądowym zarówno brytyjskim jak i polskim amunicji, paliwa i żywności. 

Dakota FZ626 był pilotowany przez oficera pilota Lena Wilsona, sierżanta lotniczego Herberta Osborne’a (drugi pilot). W skład załogi wchodzili sierżanta lotniczego Reginalda Frencha, Lesa Gaydona, Lance kapral James Grace, Richard Newth, Vince Dillworth i Wilfred Jenkinson.

19 września 1944 roku 63 bombowców Dakota opuściło Wielką Brytanię, kierując się do Arnhem, Pech chciał, że Dakota FZ626  została trafiona przez niemieckie działa przeciwlotnicze rozbijając się w miejscu, w którym dzisiaj znajduję się monument. 

Spośród całej załogi katastrofę przeżyli Gaydon, Dillworth i Jenkinson, po czym zostali wzięci do niewoli przez Niemców (fz626.com)

Adres:  Bakenbergseweg 262, Arnhem

Landgoed Schoonderlogt

before and now Schoonderlogt

Landgoed Schoonderlogt 76 lat później 💙.

Podczas drugiej wojny światowej farma ta była tymczasową kwaterą główną 101 Dywizji Powietrznodesantowej. To właśnie przed bramą Landgoed Schoonderlogt pozował Richard Winters z Kompanii E. Jego zdjęcie stało się znane na całym świecie

W tym miejscu nagrywano piąty odcinek „Crossroads”.

Dla mnie było to miejsce, którego nie mogłam ominąć, będąc a Arnhem. I chociaż dostanie się tutaj, nie obeszło się bez przygód to, cieszę się, że udało mi się tu dotrzeć.  Pierwszą niespodzianką okazała się częstotliwość, z jaką jeżdżą autobusy w niedzielę. Ponieważ Schoonderlogt znajduję się w małej miejscowości (jak na farmę przystało…) to dostanie się tutaj w niedzielę, okazało się niemożliwe. Zatem cała wyprawa została przesunięta na poniedziałek. 

I tak oto 7 min w pociągu do miejscowości Elst, drugie tyle w autobusie do Valburga i 22 minuty spacerem później, udało się! I było warto 🙂

Adres: Logtsestraat 4, 6661 NM Elst

Most w Arnhem

Most Johna Frosta w Arnhem

Podczas Operacji Market Garden około 10 000 brytyjskich i polskich żołnierzy brytyjskiej dostało najtrudniejsze zadanie tj. zdobycie i utrzymanie mostu w Arnhem. 

Pomimo wysiłków aliantom nie udało się zdobyć ostatniego mostu w Arnhem. Siły wroga okazały się nie do sforsowania. Dowódca John Frost poddał się po 4 dniach walki. 

Po wojnie zmieniono nazwę Mostu nad Renem na most Johna Frosta. 

Polecam film “A Bridge Too Far”. który obrazuję planowanie i przebieg Operacji Market Garden. Z małym niedosytem jeśli chodzi o polską brygadę spadochronową. Uważam, że film w bardzo małej części przedstawia udział Polaków w operacji. 

Kościół st. Martinuskerk w Arnhem

Okno witrażowe w kościele w Arnhem

Kościół św. Marcina w Arnhem wyróżnia się na tle pozostałych kościołów. W jego wnętrzu znajdziemy wymowny witraż: okno pamięci spadochroniarzy. Witrażowe okno upamiętnia bitwę pod Arnhem i okres ewakuacji po bitwie.

Muszę przyznać, że to okno witrażowe wywarło na mnie spore wrażenie. Przez dłuższą chwilę siedziałam wpatrzona w nie w kościelnej ławie. 

Ważna informacja! Nie wiedząc, dlaczego kościoły w Holandii są zazwyczaj zamknięte. Z tego powodu poniżej dodaję informację o godzinach, w jakich Kościół st. Martinuskerk jest otwarty. Sama jak tylko zobaczyłam otwarte drzwi kościoła, szybko zatrzymałam rower i zjechałam pod jego wejście. Takie są właśnie uroki podróżowania. Trzeba być elastycznym w swoich planach, bo nie wiadomo co przyniesie kolejny dzień  :). 

Adres: Steenstraat 7, 6828 CA ArnhemOtwarty: 12:00 do 16:00.

Crossroads

Kompania Braci 'Crossroads'
źródło: tv.avclub.com/band-of-brothers-crossroads

W piątym odcinku serialu „Kompania Braci” zatytułowanym „Crossroads” („Skrzyżowanie ulic”) widzimy odgrywaną scenę, która miała miejsce 5 października 1944 r. W tym miejscu skrzyżowali się ze sobą amerykańscy żołnierze Easy Company z 506. Pułk Piechoty Spadochronowej i żołnierze dwóch niemieckich kompanii. 

Wymowna scena kiedy D. Winters zabija młodego niemieckiego żołnierza. Obraz ten wraca do niego wielokrotnie. 

Miejsce położone jest 16 km od Arnhem dosłownie pośrodku niczego. Dlatego bardzo ciężko jest dojechać tam bez samochodu. Komunikacja miejską jest to praktycznie niemożliwe. Nie miałam czasu, żeby dotrzeć tam przed końcem swojego pobytu w Arnhem. Jednak jeśli ktoś będzie miał okazję to powinien się tam wybrać.

Adres: Randwijkse Rijndijk, Heteren (Overbetuwe)

Miesteczko Driel

Driel pomnik generała sosabowskiego
Źródło: commons.wikimedia.org

To mała miejscowość oddalona o 9 km od Arnhem. I chociaż nie udało mi się tam pojechać, to zdecydowanie należy je uwzględnić na mapie ścieżek II wojny światowej. Jest to miejsce szczególne, zwłaszcza dla nas Polaków, gdyż to właśnie tutaj bronili się polscy żołnierze.

W miasteczku Driel znajduję się pomnik upamiętniający 80 spadochroniarzy z 1. Polskiej Samodzielnej Brygady Spadochronowej, którzy zginęli podczas operacji Market Garden w 1944 roku. Co ciekawe został on odsłonięty 16.09.1961 przez samego generała Stanisława Sosabowskiego.

Adres:  Polenplein, Driel

Relacja z wyjazdu na kanale YouTube

PS: małe problemy techniczne z GOPro spowodowały, że musiałam uzupełnić film o nagrania z telefonu, stąd włączenie pionowych kadrów. Pomimo niedogodności mam nadzieję, że film przybliży bardziej miejsca związane z Operacją Market Garden ;-).

Summary
Arnhem: bitwa, w której istotną rolę odegrali Polacy.
Article Name
Arnhem: bitwa, w której istotną rolę odegrali Polacy.
Description
Tym razem odwiedziłam Arnhem jest to miasto położone we wschodniej Holandii. To tutaj miała miejsce operacja Market Garden i kręcony był serial Kompania Braci.
Author
Publisher
Podróżnicza Obsesja
Publisher Logo

Maggie

Pasjonatka podróży, która z mottem "żyj życiem" przemierza przez świat. Niepoprawna marzycielka, która nie boi się sięgać po swoje marzenia, a jej lekarstwem na nudę codziennego życia jest planowanie kolejnych wojaży, tych bliskich, jak i tych dalekich. Nigdy nie ogląda się za siebie, tylko przed siebie. Podróżnicza Obsesja to miejsce, w którym dzielę się swoimi wrażeniami i doświadczeniami z wypraw po krajach świata i Europy!

Ten post ma 2 komentarzy

  1. Magdalena

    Hej 🙂 bardzo fajny wpis, dużo z tych informacji nie znałam!

    1. Maggie

      Dzięki, mam nadzieję, że wpis ciekawy również dla osób, które nie przepadały w szkole za lekcją historii 😉

Dodaj komentarz